Học bổng - “đòn bẩy” thu hút và nâng cao chất lượng đào tạo tiến sĩ

Trong xu thế toàn cầu hóa và cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư diễn ra mạnh mẽ, nhu cầu về nguồn nhân lực trình độ cao, đặc biệt ở bậc tiến sĩ trong các lĩnh vực khoa học, công nghệ, kỹ thuật, ngày càng đóng vai trò then chốt, góp phần quyết định năng lực cạnh tranh của mỗi quốc gia.

Tuy nhiên, thực tế cho thấy công tác tuyển sinh tiến sĩ tại các cơ sở giáo dục đại học trong nước vẫn còn nhiều khó khăn. Một trong những rào cản lớn nhất là chi phí học tập, khiến không ít người dù có năng lực nghiên cứu vẫn phải cân nhắc khi quyết định theo học bậc đào tạo cao nhất này.

Theo thống kê của Bộ Giáo dục và Đào tạo, chỉ tiêu tuyển sinh tiến sĩ hằng năm dao động từ 5.000 – 7.000 nghiên cứu sinh, song kết quả thực tế chưa đạt kỳ vọng. Cụ thể, trong năm học 2022 - 2023 và 2023 - 2024, số lượng tuyển sinh không quá 50% chỉ tiêu. Đến năm học 2024 - 2025, con số này chỉ đạt khoảng 57%.

Một trong những rào cản lớn được nhiều nghiên cứu sinh chỉ ra là chi phí học tập. Thạc sĩ Nguyễn Hải Đăng - Nghiên cứu sinh ngành Khoa học máy tính, Trường Đại học Khoa học Tự nhiên, Đại học Quốc gia TP. Hồ Chí Minh, cho biết nếu không có sự hỗ trợ tài chính, việc theo học tiến sĩ là gánh nặng không nhỏ.

Hiện là giảng viên của trường, anh Nguyễn Hải Đăng được miễn toàn bộ học phí trong quá trình học tiến sĩ. Theo anh, chính sách hỗ trợ tài chính là yếu tố quan trọng giúp người học yên tâm theo đuổi con đường nghiên cứu dài hạn.

Trước thực trạng đó, Luật Giáo dục đại học (sửa đổi) đã bổ sung quy định về việc cấp học bổng cho người học chương trình đào tạo trình độ tiến sĩ, đặc biệt ưu tiên các ngành kỹ thuật then chốt, công nghệ chiến lược, công nghệ lõi.

Đánh giá về chính sách này, ông Thái Văn Nam - Phó giáo sư - Tiến sĩ, Viện trưởng Viện Đào tạo Sau đại học, Trường Đại học Công nghệ TP. Hồ Chí Minh cho rằng đây là giải pháp có tác động tích cực rất lớn đối với cả nghiên cứu sinh và cơ sở đào tạo.

Ở góc độ cơ sở đào tạo, ông Trần Lê Quan - Phó giáo sư - Tiến sĩ, Hiệu trưởng Trường Đại học Khoa học Tự nhiên, Đại học Quốc gia TP. Hồ Chí Minh cho biết, số lượng nghiên cứu sinh hằng năm của trường hiện vẫn được duy trì ổn định. Tuy nhiên, để đáp ứng yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới, việc mở rộng quy mô đào tạo là điều tất yếu và đòi hỏi sự đầu tư từ Nhà nước.

Theo các chuyên gia, tinh thần của Nghị quyết 57 về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, cùng Nghị quyết 71 về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo, đều hướng đến yêu cầu các cơ sở giáo dục đại học phải từng bước tạo nguồn thu từ hoạt động khoa học - công nghệ.

Việc tài trợ học bổng cho nghiên cứu sinh được kỳ vọng sẽ thúc đẩy đội ngũ này tạo ra các sản phẩm nghiên cứu khoa học có giá trị, tiến tới thương mại hóa, hình thành nguồn thu bền vững từ khoa học – công nghệ, qua đó đóng góp thiết thực cho sự phát triển lâu dài của nền khoa học công nghệ Việt Nam.