Khoa học công nghệ tạo nền tảng cho giai đoạn phát triển bứt phá

Đột phá về thể chế

Năm 2025 cũng là năm đầu tiên toàn ngành Khoa học và Công nghệ triển khai Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia dưới sự lãnh đạo trực tiếp, thống nhất ở cấp cao nhất của hệ thống chính trị, với Tổng Bí thư trực tiếp làm Trưởng Ban Chỉ đạo Trung ương. Trên cơ sở đó, Quốc hội ban hành Nghị quyết số 193/2025/QH15, Chính phủ ban hành Nghị quyết số 71/NQ-CP, tạo nên chỉnh thể đồng bộ về chủ trương, chính sách, khẳng định khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là đột phá quan trọng hàng đầu, là động lực chính để phát triển nhanh và bền vững đất nước.

Một trong những dấu ấn nổi bật nhất của năm 2025 là bước chuyển căn bản trong tư duy xây dựng và hoàn thiện thể chế của ngành khoa học và công nghệ. Triển khai Nghị quyết 57-NQ/TW, công tác thể chế đã chuyển mạnh từ tư duy quản lý sang tư duy kiến tạo, dẫn dắt phát triển. Thể chế được xác định là “đột phá của đột phá”, là điều kiện tiên quyết để khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số đi vào thực tiễn, tạo ra tăng trưởng thực chất.

Chỉ trong vòng chưa đầy một năm sau hợp nhất, Bộ Khoa học và Công nghệ đã tham mưu Chính phủ, trình Quốc hội ban hành 10 luật và 1 nghị quyết; đồng thời tham mưu Chính phủ ban hành 23 nghị định, 16 nghị quyết, 41 quyết định và 1 chỉ thị của Thủ tướng Chính phủ. Bộ cũng ban hành 50 thông tư hướng dẫn thi hành, kịp thời tháo gỡ các điểm nghẽn về cơ chế, chính sách, tạo hành lang pháp lý thông suốt, đồng bộ.

Các văn bản pháp luật này đã hình thành khung pháp lý bao trùm đầy đủ các trụ cột chiến lược về khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, viễn thông, công nghiệp công nghệ số, trí tuệ nhân tạo, công nghệ cao, năng lượng nguyên tử, tiêu chuẩn – đo lường – chất lượng, chuyển giao công nghệ và sở hữu trí tuệ.

Theo Thứ trưởng Bộ Khoa học và công nghệ Bùi Hoàng Phương, việc xây dựng và ban hành 10 luật và 23 nghị định trong năm 2025 là “khối lượng công việc rất lớn”, thể hiện rõ trọng tâm của Bộ Khoa học và Công nghệ trong việc hoàn thiện hành lang pháp lý, tạo cơ chế, chính sách dẫn dắt sự phát triển của khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia.

Ngay sau khi hợp nhất, Bộ Khoa học và Công nghệ đã bắt tay xây dựng hành lang pháp lý mang tính dẫn dắt, trong đó nổi bật là các đạo luật mới về Trí tuệ nhân tạo (AI), Chuyển đổi số và Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Chuyển giao công nghệ.

Theo các chuyên gia, Luật Trí tuệ nhân tạo được ban hành trong bối cảnh AI không còn là một công nghệ đơn lẻ mà đã trở thành hạ tầng chiến lược, tác động sâu rộng đến nhiều lĩnh vực. Luật được xây dựng theo cách tiếp cận hài hòa, lấy con người làm trung tâm, bảo đảm AI được phát triển và ứng dụng an toàn, minh bạch, có trách nhiệm, vì lợi ích của con người, đồng thời gắn với bảo vệ lợi ích quốc gia và quyền lợi công dân.

Trong khi đó, Luật Chuyển đổi số được xây dựng theo hướng luật khung, hoàn thiện khuôn khổ pháp lý thống nhất cho chuyển đổi số quốc gia. Luật kết nối các luật chuyên ngành, bổ sung các nội dung còn thiếu như kinh tế số, xã hội số, hạ tầng số và cơ chế điều phối ở tầm quốc gia, trong đó lần đầu tiên quy định mức chi tối thiểu 1% ngân sách nhà nước hằng năm cho chuyển đổi số.

Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Chuyển giao công nghệ hướng tới hoàn thiện khuôn khổ pháp lý, thúc đẩy đổi mới sáng tạo nội sinh và phát triển thị trường khoa học và công nghệ minh bạch, chuyên nghiệp. Khái niệm công nghệ được mở rộng, bao gồm cả tri thức, dữ liệu, thiết kế, mô hình, thuật toán và phần mềm, phản ánh đúng giá trị của tài sản trí tuệ trong nền kinh tế số.

Khẳng định vai trò động lực tăng trưởng mới của nền kinh tế

Trong công tác khoa học và công nghệ, lần đầu tiên Việt Nam ban hành Danh mục công nghệ chiến lược và sản phẩm công nghệ chiến lược quốc gia, thể hiện cách tiếp cận mới lấy bài toán thực tiễn làm xuất phát điểm, từ đó hình thành giải pháp, sản phẩm và phát triển công nghệ, tri thức mới. Bộ Khoa học và Công nghệ cũng đưa vào vận hành Cổng sáng kiến quốc gia và Hệ thống quản lý trực tuyến các nhiệm vụ khoa học và công nghệ theo thời gian thực, góp phần nâng cao hiệu quả quản lý và minh bạch hóa hoạt động nghiên cứu.

Hệ sinh thái đổi mới sáng tạo tiếp tục được củng cố với sự ra mắt của Sàn giao dịch khoa học và công nghệ quốc gia, đóng vai trò cầu nối giữa nghiên cứu, sản xuất và thị trường. Năm 2025, Việt Nam xếp hạng 44/139 quốc gia về Chỉ số Đổi mới sáng tạo toàn cầu; hệ sinh thái khởi nghiệp sáng tạo xếp thứ 55/100 toàn cầu.

Bức tranh chuyển đổi số quốc gia trong năm 2025 có bước chuyển căn bản, khi hạ tầng số, dữ liệu số, các cơ sở dữ liệu quốc gia và nền tảng dùng chung được hình thành đồng bộ. Chuyển đổi số đã góp phần quan trọng vào việc tổ chức, vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp, trở thành phương thức tổ chức và vận hành quan trọng của đất nước.

Lĩnh vực viễn thông và hạ tầng số tiếp tục ghi nhận những kết quả nổi bật với việc phủ sóng 5G trên 90% dân số; tốc độ Internet cố định của Việt Nam nằm trong nhóm 10 nước đứng đầu thế giới; tỷ lệ triển khai IPv6 đạt trên 67%, đứng thứ 7 toàn cầu. Tổng số chứng thư chữ ký số đã cấp đạt trên 26 triệu, riêng năm 2025 đạt hơn 12 triệu, tương đương tổng số của 10 năm trước đó. Mạng truyền số liệu chuyên dùng trở thành hạ tầng số đặc biệt, dùng chung cho toàn bộ hệ thống chính trị, góp phần bảo đảm chủ quyền số và thúc đẩy kinh tế số, xã hội số.

Công nghiệp công nghệ số tiếp tục khẳng định vai trò là ngành công nghiệp nền tảng và động lực tăng trưởng mới của nền kinh tế, với hơn 80.000 doanh nghiệp đang hoạt động, trong đó trên 2.000 doanh nghiệp đã mở rộng ra thị trường quốc tế. Nhiều doanh nghiệp đang từng bước làm chủ thiết kế, nghiên cứu và sản xuất các sản phẩm công nghệ chiến lược.

Hoạt động sở hữu trí tuệ tiếp tục đạt nhiều kết quả nổi bật, với việc xử lý dứt điểm gần 250.000 đơn tồn đọng từ các năm trước; tỷ lệ nộp đơn trực tuyến tăng mạnh, từ 30% năm 2024 lên trên 80% trong năm 2025, tạo thuận lợi cho người dân và doanh nghiệp.

Chuyển mạnh từ hỗ trợ theo quá trình sang đặt hàng

Bước sang năm 2026, năm bản lề trong triển khai Nghị quyết 57-NQ/TW và chuẩn bị cho giai đoạn phát triển mới của đất nước sau Đại hội XIV của Đảng, Bộ Khoa học và Công nghệ xác định tập trung triển khai các nhiệm vụ nền tảng, chiến lược, có tác động lan tỏa lớn.

Trọng tâm hàng đầu là tổ chức thực hiện đồng bộ, hiệu quả các nghị quyết, kết luận của Trung ương, Bộ Chính trị, Ban Bí thư và Ban Chỉ đạo Trung ương; tiếp tục phát huy vai trò cơ quan thường trực Ban Chỉ đạo Chính phủ triển khai Nghị quyết 57, bảo đảm sự chỉ đạo thống nhất, xuyên suốt từ Trung ương đến địa phương.

Bộ tiếp tục hoàn thiện thể chế, tổ chức triển khai thực chất 10 luật đã được Quốc hội thông qua trong năm 2025; phấn đấu ban hành đầy đủ các văn bản hướng dẫn trong quý I năm 2026, sớm đưa các quy định mới đi vào cuộc sống.

Một yêu cầu xuyên suốt là phát huy vai trò, trách nhiệm của người đứng đầu các cơ quan, đơn vị trong lãnh đạo, chỉ đạo hoạt động khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số; lựa chọn và giao trách nhiệm rõ ràng cho các “tổng công trình sư”, “kiến trúc sư trưởng” trong từng lĩnh vực, gắn phân cấp, giao quyền với trách nhiệm cá nhân.

Bộ Khoa học và Công nghệ sẽ tập trung nguồn lực cho các nhiệm vụ trọng điểm quốc gia, các công nghệ và sản phẩm chiến lược có tính lan tỏa, đột phá; chuyển mạnh từ hỗ trợ theo quá trình sang đặt hàng, mua sắm và thanh toán theo kết quả đầu ra cụ thể, với Nhà nước đóng vai trò là khách hàng đầu tiên.

Cùng với đó, Bộ tiếp tục đầu tư phát triển hạ tầng khoa học và công nghệ hiện đại, thúc đẩy cơ chế dùng chung, liên thông giữa các viện, trường và doanh nghiệp; hoàn thiện các nền tảng số quốc gia, cơ sở dữ liệu dùng chung phục vụ hiệu quả mô hình chính quyền địa phương hai cấp.

Song song với các giải pháp về thể chế và hạ tầng, Bộ sẽ triển khai các chính sách đãi ngộ, thu hút và trọng dụng nhân tài khoa học và công nghệ; giao nhiệm vụ lớn, việc khó cho đội ngũ nhà khoa học, kỹ sư trẻ; chủ động thu hút chuyên gia Việt Nam ở nước ngoài và chuyên gia quốc tế tham gia các chương trình, dự án trọng điểm.

Những kết quả đạt được trong năm 2025 đã khẳng định rõ vai trò trụ cột của khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trong sự phát triển của đất nước, tạo nền tảng vững chắc để toàn ngành tiếp tục tăng tốc và bứt phá, góp phần hiện thực hóa mục tiêu xây dựng nước Việt Nam phát triển nhanh, bền vững, phồn vinh và hạnh phúc trong giai đoạn mới, hướng tới thành công của Đại hội XIV của Đảng.

Nguồn: TTXVN