Sau gần hai thập kỷ đàm phán dai dẳng, Liên minh châu Âu (EU) và Ấn Độ đã đạt được bước tiến lịch sử khi hoàn tất Hiệp định thương mại tự do (FTA). Thỏa thuận này không chỉ đánh dấu bước ngoặt trong quan hệ song phương mà còn gửi đi tín hiệu mạnh mẽ về cam kết duy trì hệ thống thương mại đa phương trong bối cảnh chủ nghĩa bảo hộ đang gia tăng trên toàn cầu.

Trọng tâm của FTA EU - Ấn Độ là lộ trình loại bỏ hoặc cắt giảm thuế quan đối với hơn 90% hàng hóa giao dịch giữa hai bên. Động thái này được kỳ vọng sẽ tạo ra cú hích mạnh mẽ cho dòng chảy thương mại song phương, vốn đã đạt hơn 136 tỷ USD trong năm tài khóa kết thúc vào tháng 3/2025. Với thỏa thuận mới, cả Brussels và New Delhi đều đặt mục tiêu đầy tham vọng: tăng gấp đôi kim ngạch xuất khẩu vào năm 2032.

Giới chuyên gia nhận định thỏa thuận là "cú hích" song phương: Doanh nghiệp châu Âu lần đầu tiên được tiếp cận sâu rộng thị trường ô tô và đồ uống Ấn Độ với mức thuế ưu đãi chưa từng có. Ở chiều ngược lại, ngành dệt may Ấn Độ kỳ vọng thu về hàng tỷ USD và giải quyết việc làm cho hàng triệu lao động nhờ việc xóa bỏ rào cản thuế quan.

Tuy nhiên, thỏa thuận cũng thể hiện sự thận trọng của cả hai bên đối với các lĩnh vực nhạy cảm. Nông nghiệp gần như nằm ngoài phạm vi hiệp định nhằm bảo vệ sinh kế của nông dân. Các sản phẩm như thịt, gạo, đường (từ phía EU) hay sữa và ngũ cốc (từ phía Ấn Độ) không được đưa vào danh sách cắt giảm thuế quan. Bên cạnh đó, hiệp định cũng dành một chương riêng cho phát triển bền vững, khẳng định cam kết của cả hai bên trong việc kết hợp tăng trưởng kinh tế với bảo vệ môi trường và ứng phó biến đổi khí hậu.

Việc hoàn tất FTA với Ấn Độ không phải là một bước đi đơn lẻ mà nằm trong chiến lược tổng thể của EU nhằm đa dạng hóa quan hệ thương mại và giảm sự phụ thuộc vào các đối tác truyền thống. Trước đó, khối này đã ký kết hoặc nâng cấp thỏa thuận với nhiều quốc gia và khu vực như Nhật Bản, Indonesia, Mexico và khối Mercosur.

Giới phân tích nhận định, động lực thúc đẩy EU đẩy nhanh các đàm phán thương mại đến từ những biến động địa chính trị phức tạp. Sự trỗi dậy mạnh mẽ của Trung Quốc cùng với những bất ổn trong quan hệ xuyên Đại Tây Dương dưới thời chính quyền Tổng thống Donald Trump đã buộc EU phải tìm kiếm những đồng minh mới để củng cố vị thế và đảm bảo an ninh kinh tế.

Bên cạnh áp lực kinh tế, nhu cầu tự chủ về quốc phòng và năng lượng cũng là yếu tố then chốt thúc đẩy EU mở rộng mạng lưới đối tác. Lập trường này ngày càng nhận được sự ủng hộ rộng rãi trong nội khối, đặc biệt khi Mỹ phát đi tín hiệu về việc chuyển dịch ưu tiên an ninh sang các khu vực khác.

Theo lộ trình, FTA EU - Ấn Độ sẽ trải qua quá trình rà soát pháp lý trước khi được trình lên Nghị viện châu Âu phê chuẩn. Khi chính thức có hiệu lực, các điều khoản của hiệp định sẽ được triển khai dần trong vòng tối đa 10 năm. Đây được xem là phép thử dài hạn cho mối quan hệ giữa hai nền dân chủ lớn nhất thế giới trong một kỷ nguyên đầy biến động.